ชื่อวิทยาศาสตร์: Tinospora crispa (L.) Miers ex Hook.f. & Thomson
ชื่อวงศ์: Menispermaceae
ส่วนที่ใช้เป็นยา: เถาหรือลำต้นสด
ลักษณะภายนอก: เถามีเนื้อแข็ง ไม่มีขน ยาวได้ถึง 15 เมตร เส้นผ่านศูนย์กลาง 1-2 เซนติเมตร เปลือกเถาหนา 1.5-2.5 มิลลิเมตร ผิวนอกสีน้ำตาล เนื้อในสีเทาแกมเหลือง เถากลม ผิวเถาขรุขระไม่เรียบ เป็นปุ่มกระจายทั่วไป เมื่อแก่เห็นปุ่มปมเหล่านี้หนาแน่น และชัดเจนมาก เปลือกเถาคล้ายเยื่อกระดาษ มียางขาว ใส เปลือกบางลอกออกได้ บางตอนของเถาพบรากอากาศคล้ายเส้นด้าย กลมยาว สีน้ำตาลเข้ม เมื่อตัดเถาตามขวางพบแนวเส้นเป็นรัศมี ออกจากจุดศูนย์กลาง ประมาณ 15-20 เส้นระหว่างเส้นเป็นรูพรุน เถามีมีกลิ่นเฉพาะ รสขมจัดเย็น
รสยาและสรรพคุณยาไทย: รสขมจัด เย็น มีสรรพคุณระงับความร้อน แก้ไข้ทุกชนิด แก้พิษฝีดาษ ช่วยเจริญอาหาร
รูปแบบและขนาดวิธีใช้ยา:
รักษาอาการไข้ : ประมาณ 1- 11/2 ฟุต (2.5 คืบ) น้ำหนัก 30-40 กรัม โดยตำ เติมน้ำเล็กน้อย คั้นเอาน้ำดื่ม หรือต้มกับน้ำ 3 ส่วน เคี่ยวให้เหลือ 1 ส่วน หรือบดเป็นผง ทำให้เป็นลูกกลอนรับประทานวันละ 2 ครั้ง ก่อนอาหาร เช้า เย็น
รักษาอาการเบื่ออาหาร : ใช้เถาที่โตเต็มที่ ประมาณ 1- 11/2 ฟุต (2.5 คืบ) น้ำหนัก 30-40 กรัม โดยตำ เติมน้ำเล็กน้อย คั้นเอาน้ำ หรือต้มกับน้ำ 3 ส่วน เคี่ยวให้เหลือ 1 ส่วน หรือบดเป็นผง ทำให้เป็นลูกกลอนรับประทานวันละ 2 ครั้ง ก่อนอาหาร เช้า เย็น
ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ :
ต้นบอระเพ็ดมีสารเคมีคือ N-trans-feruloyltyramine, N-cis-feru-loyltyramine, tinotuberide, phytosterol, และ Picroretin
ที่มา: ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชเวชกรรม โดย กองการประกอบโรคศิลปะสำนักงาน ปลัดกระทรวงสาธารณสุข
